We beseffen het nog veel te weinig, maar voeding heeft een enorme impact op onze ecologische voetafdruk. Enkele feiten en bedenkingen op een rij doen ons meestal inzien dat we vaak verkeerd bezig zijn.
- Vleesconsumptie draagt enorm bij tot het maken van broeikasgassen. Niet enkel CO2, maar vooral het veel schadelijkere Methaan is de hoofdoorzaak.
- Voedsel gebruiken om voedsel te maken iets wat we veel te vaak doen.
- Onze afhankelijkheid van aardolie stijgt door onze voedselproductie (transport, mest, …)
- De Westerse wereld krijgt te kampen met ziekten die vaak sterk gerelateerd zijn met voeding.
- De impact op het milieu (grondwater, biodiversiteit etc)
Vlees-en Visconsumptie eist voedsel op
Als we enkele feiten over de vlees-en visconsumptie op een rij zetten, gaan veel mensen duizelen van de cijfers.
Een vegetariër die met een 4x4 rijdt zal een kleinere impact hebben op het milieu dan een persoon die veel vlees eet en met een hybride wagen rond rijdt.
Het grote schandaal aan vlees en visconsumptie is ook dat we voedsel gebruiken om voedsel te maken. In kweekbassins (voor de kusten van Chili) worden zalmen gekweekt. Op zich niets erg zal je denken. Maar heel van ansjovis en andere kleine vissoorten worden gevangen, vermalen tot meel en dan gevoederd aan deze zalmen in de bassins. Hierdoor wordt er gemiddeld 4kg kleine vis vermalen op 1kg zalm te produceren.
Voor vlees ligt deze factor zelfs nog hoger. Voor elke kilogram vlees moet er 10kg plantaardige voeding (tarwe, graan, enz) opgeofferd worden. Als we allemaal al zouden flexitariër worden (af en toe vlees of vis in plaats van dagelijks) of volledig vegetariër, dan zouden er al veel minder voedselproblemen ontstaan en zou er veel meer voedsel zijn voor iedereen. Voedsel gebruiken om voedsel te maken is dus een zeer slecht idee, wat nochtans veel te vaak wordt toegepast. Zoals de zalmen in Chili meelkorrels krijgen, zo krijgen ook de meeste kippen, varkens en runderen extra voeding bovenop de rest.
De broeikasgassen door vleesconsumptie
De meeste mensen denken dat een koe een onschuldig dier is. Maar die koe produceert genoeg broeikasgassen om een equivalent uit te stoten van een auto die 105km per dag rijdt. En als we dan weten dat er 6 miljard runderen op deze aardbol rondlopen, dan is de impact van de veestapel groter dan het hele globale wagenpark. Zoals we ook daarnet vertelden, is een vegetariër met een 4x4 minder erg (qua ecologische voetafdruk) dan een vleeseter met een superzuinige wagen. Dit komt door het feit dat runderen een veel schadelijker broeikasgas uitstoten dan CO2, namelijk methaan (CH4). En van dit gas is geweten dat het 21 keer effectiever is in het vasthouden van de warmte in onze atmosfeer.
Als bijvoorbeeld de permafrost in Siberië zou beginnen smelten en de onderliggende venen gaan verteerd worden door microben, zou er een hoeveelheid methaan kunnen vrijkomen dat een veelvoud van de huidige impact teweeg brengt. Dit is trouwens één van de terugkoppelingen in ons klimaat.
Onze verslaving aan aardolie
Het zwarte goud is een zegen geweest voor onze huidige samenleving. We hadden nooit zover gestaan zonder de energetische waarde van olie. Maar dezelfde substantie is ook een vloek voor de volgende generaties, die nu met de klimatologische gevolgen van ons aardolieverbruik te maken krijgen, alsook het feit dat “Peak-oil” (de maximale hoeveelheid ontginbare olie die we gaan bereiken) ervoor zal zorgen dat de volgende generaties niet meer kunnen profiteren van de kracht van deze brandstof.
De huidige voedselproductie is echter veel te afhankelijk van aardolie. Kunstmest is bijvoorbeeld volledig vervaardigd uit aardolie. Helaas werkt de reguliere landbouw meer en meer met deze substantie, en is onze olieafhankelijkheid hierdoor nog vergroot. Maar ook herbiciden en insecticiden zijn substanties die afkomstig zijn van aardolie. Bovendien hebben deze producten een kwalijke reputatie als het gaat over gezondheid. In het verleden zijn er vele producten gebruikt (zoals DDT), met alle gevolgen van dien.
Maar we mogen ook de landbouwvoertuigen niet vergeten. Alle tractoren, dorsers enz rijden op fossiele brandstoffen en stoten eveneens broeikasgassen uit.
Heel wat stallen worden verwarmd (zeker in de pluimveehouderij, waarbij kuikens lekker warm moeten zitten). Dit op zich is natuurlijk ook al een enorme uitstoot. Maar even erg zijn alle serres die ervoor zorgen dat we elk type groente kunnen eten in eender welk seizoen. Misschien moeten we maar eens leren om in onze voeding mee te gaan met de seizoenen.
Tot slot worden al deze groenten en vleesproducten vervoerd in vrachtwagens tot bij de verdeelcentra en vervolgens nog eens vervoerd naar alle winkels. Vlees en groenten worden meestal ook verpakt in aardolieverpakking (plastic), zodat je na de consumptie van voeding blijft zitten met afval, wat dan weer in de natuur terecht komt of wordt verbrand in een verbrandingsoven. En we zullen maar zwijgen over de grote hoeveelheden voeding die nodeloos worden weggegooid. Kinderen die niet willen eten, mensen die meer bestellen dan ze op kunnen. Vergeten voeding die bedorven geraakt, enz…
Voedsel en gezondheid
Ookal voeden we ons (normaal gesproken) beter dan pakweg 100 jaar geleden, toch zijn er heel wat ziekten bij gekomen die rechtstreeks aan slechte voeding kunnen worden gerelateerd. Ziektes die we nu kennen zijn vaak niet te wijten aan te weinig voeding (zoals vroeger scheurbuik door een tekort aan vitamines (op schepen)), maar aan teveel voeding, en vooral teveel vetten en suikers (alsook zouten).
De belangrijkste dingen die blijkbaar aan voeding worden gerelateerd zijn kanker, hart en vaatziekten, cholesterol, hoge bloeddruk, psychosomatische aandoeningen, … (als ik de literatuur en doktoren mag geloven, en die zullen het wel weten…). Ik ben daarvoor trouwens speciaal naar mijn huisarts gegaan.
Het valt ook sterk op dat culturen die tot voor kort geen ongezonde voeding kenden (zoals Japan), een vele hogere levensverwachting kennen. Maar met de komst van fast-food, kwamen ook de ziekten.
Verse voeding blijkt ook een “ver-van-mijn-bed-show” te zijn voor velen, en opwarmen van hapklare voeding is dan ook sterk in. Nochtans geloven wij sterk in verse voeding, zelf klaargemaakt. Maar ook vers gebakken brood, groenten uit de tuin enz. Maar er kruipt inderdaad werk en tijd in, en dat willen velen in deze gejaagde tijden niet meer ervoor over hebben. Wel de blitse keuken met alle toestellen, maar geen werk meer aan het eten. Zelfs tijdens de feestdagen gaat men uit eten of een traiteur inschakelen in plaats van eens zelf gezellig te koken. Hopelijk wordt dat de nieuwe trend voor de feestdagen van de komende jaren.
Onze impact op het milieu door voeding
We vergeten dat we een enorme impact hebben op het milieu door de manier waarop we eten. De landbouw is al jaren verantwoordelijk voor de kwaliteit van het grondwater, door overbemesting. Zelf gooien we heel wat voedsel weg en kopen we alles voorverpakt, waardoor we natuurlijk heel wat afval produceren. Door de consumptie van vlees wordt er heel wat soja geteeld, die dan ervoor zorgt dat er hele stukken woud worden omgehakt voor de aanplanting van soja. Hierdoor daalt dan ook weer de biodiversiteit op onze planeet. Overbevissing zorgt er ook voor dat bepaalde vissoorten (meer dan 250 soorten op dit ogenblik) met volledig uitsterven zijn bedreigt. Men spreekt dan ook terecht van een “Biocide”. (een genocide op diersoorten).
Overschakelen naar een flexitarisch menu of een vegetarisch is een oplossing van het probleem (natuurlijk slechts als iedereen dat gaat doen, maar je kan wel het goede voorbeeld geven). Kiezen voor biologische voeding is de volgende stap naar zuivere, gezonde voeding met een kleine impact op de planeet.
We hebben voor de liefhebbers nog wat interessante websites bij elkaar gesprokkeld (ook dank trouwens voor de reacties met de nuttige info):
- http://www.euroveg.eu/lang/nl/home/home.php
- http://www.vegetarisme.be/
- http://www.devegetarier.nl/
- http://veggiesvoorkabouters.blogspot.com/
- http://www.animalfreedom.org/paginas/informatie/vleeseten.html
- http://www.vegatopia.com/vega/
- http://www.vlees.ws/
- http://www.radio1.be/programmas/peeters-pichal/kinderen-en-vegetarisme?page=4
- http://projectvega.wordpress.com/waarom-vegetarisch/
- http://www.vegetarischgenieten.com/
- http://www.biteback.be/news/detail.php?news_id=3577
- http://www.vega-menu.com/
- http://www.tastyweb.nl/recepten/vegetarische/gerechten
- http://vegetarisch.startpagina.nl/
- http://nl.wikibooks.org/wiki/Kookboek/Vegetarische_keuken
En wat kan ik doen?
Wel, we hebben het allemaal in de hand. In een wereld waar de consument het voor het zeggen heeft, kan je beslissingen nemen om je gedrag te veranderen en hopelijk de bedrijven mee te laten evolueren. We kunnen ook ons best doen om mensen te overtuigen om na te denken over hun eetgewoonten en hier wijzigingen aan te brengen. Hier volgens enkele tips over voeding:
TIPS:
- Denk na over je voeding. Kritisch zijn is de eerste stap naar een betere voeding.
- Lees aandachtig de verpakking. Je komt veel te weten over de energetische waarde, de herkomst enz.
- Ga voor seizoensgroenten en seizoensfruit. Aardbeien in putje winter zijn helemaal niet ecologisch. Transport en/of stookkosten swingen de pan uit.
- Kweek zoveel mogelijk je groenten zelf. Een eigen moestuin geeft je ook meer voeling met de natuur. Transportkosten zijn gelijk aan nul.
- Ga voor biologische voeding. Geen kunstmest, geen pesticiden, … maar kies voor biologische oplossingen.
- Kies voor groenten en fruit uit de regio. Liefst geen kiwi uit Nieuw-Zeeland.
- Kijk of je niet eens kunt afwisselen in je voeding. Dus in plaats van elke dag vlees of vis te eten eens een dag inbouwen met vegetarische voeding. Dit afwisselend eten is typisch voor een flexitariër. Je kunt natuurlijk ook elke vorm van vlees en vis afzweren en kiezen voor een vegetarische levensstijl.
- Plaats kippen in je tuin. Zij gaan al je groen-en keukenafval verwerken én eieren produceren. Samen met een composthoop zijn kippen de ideale groenverwerkers. Hierdoor moet je ook geen GFT-bak (Groenten, Fruit en Tuinafval) meer buiten plaatsen, waardoor je voor deze afvalfractie ook niets meer moet betalen. Met het DIFTAR-systeem komt GFT trouwens duurder uit dan restafval, aangezien het gewicht van deze afvalfractie veel hoger is.
- Breng je kinderen voldoende respect bij voor voeding. Zo is het NIET OK om voeding weg te gooien.
- Kies zoveel mogelijk voeding zonder verpakking. Uien, prei enz kan je perfect los meenemen. Dit hoeft echt niet in een plastic zakje.
- Ga voor eerlijke handel in voeding. Bij voeding heb je veel meer keuze in producten met een eerlijke handel. Zo worden lokale projecten in andere landen gesteund. Elke grote winkelketen heeft meerdere fair-trade producten in de rekken liggen. Dit gaat van koffie, over honing, tot wijn, enz.
- Bak je eigen brood. Eenmaal je zelfgebakken brood (dagelijkse noodzaak) gewoon bent, wil je echt niet meer terug. Wij bakken 3 broden gelijktijdig, waardoor we de overschot in de diepvriezer kunnen opbergen voor later gebruik. Geen afval en altijd vers brood binnen handbereik.
- Probeer grotere aankopen van voeding te doen en dan het voedsel veilig op te bergen (in een vriesvak). Hierdoor kan je het aantal autoritten naar de winkel beperken. Grote hoeveelheden kopen is economisch ook gunstiger, aangezien je meer korting kan krijgen.
- Ga terug zelf achter de potten en pannen staan. Er is geen therapie die meer relaxerend is (in een wereld waar alles vlug moet gaan) dan koken in een keuken.
- Gooi de overschotjes niet weg, maar bewaar ze voor verwerking in een ander gerecht of om mee te nemen met de boterham (de dag nadien).
- Al het groenafval en keukenafval in de tuin kan je perfect composteren, om zodoende op een natuurlijke manier je moestuin te bemesten.
- Het is heel leuk om in je eigen tuin fruitbomen te planten en druivelaars te zetten. Zo hebben wij laagstammen van appels en peren en ook verschillende druivelaars. En elk jaar levert dat heerlijke appels en peren op en van de druiven maken we (naar oude gewoonte) onze eigen wijn. (in 2008 was dat 34 liter).
- Wie zelf eten klaar maakt kan al eens vaker experimenteren met alternatieve voeding. Zo is het eenvoudig om vlees te vervangen door vegetarische alternatieven.
- Je kunt de kinderen betrekken in het kookproces, door ze mee achter de potten te laten staan. Zo krijgen ze ook respect voor voeding en lusten ze ook veel sneller datgene wat ze zelf hebben klaargemaakt.
- Wie zelf zijn/haar voeding klaarmaakt weet ook veel beter wat er precies allemaal in zit. Zo kan je ook beter letten op de hoeveelheid suikers, vetten en zout. Zelf koken is de eerste stap naar een succesvol dieet. Voorverpakte voeding is de ideale formule om snel aan te komen.